Araştırma Tipleri

ARAŞTIRMA TİPLERİ

 

1- GÖZLEMSEL ÇALIŞMALAR

A- Tanımlayıcı araştırmalar

Olgu sunumları

Vaka serileri

Korelasyonel çalışmalar

B- Analitik Araştırmalar

Kesitsel araştırmalar

Vaka-Kontrol araştırmaları

Kohort araştırmaları

 

2- DENEYSEL ÇALIŞMALAR (MÜDAHALE ÇALIŞMALARI)

A- Hayvan Deneyleri

B- Klinik Deneyler

Tedaviye yönelik

Korumaya yönelik

C- Toplum Deneyleri

 

3- METODOLOJİK ÇALIŞMALAR

A- Geçerlilik çalışmaları

B- Gözlemcile rarası tutarlılık

 

1.GÖZLEMSEL ARAŞTIRMALAR

A- Tanımlayıcı Araştırmalar

Olgu (vaka) sunumu, olgu (vaka) serileri, korelasyon çalışmaları, ekolojik çalışmalar bu gruptadır; sonuçlar bütün topluma genellenemez; poliklinik verilerinin değerlendirilmesi, dosya taramaları veya bir merkeze başvuran kişiler üzerinde yapılan ve müdahale komponenti olmayan çalışmalar tanımlayıcı nitelikte hücre doku kültür çalışmaları, genetik araştırmalar bu gruptadır.

B- Analitik Araştırmalar

- Kesitsel araştırma (Prevalans Araştırmaları/taramalar)

İlgilenilen hastalığın toplumdaki sıklığının (prevalansının) araştırıldığı, bütün topluma genellenebilir sonuçlar elde edilen, toplumun tamamının veya temsil eden bir örneğinin incelendiği çalışmalardır. “Hastalık” (ilgilenilen sonuç) ile ilişkili olabilecek etkenleri (faktörleri) belirlemek amacı ile de planlanabilir. Etken ve sonucun aynı andaki durumu değerlendirilir. Veriler anket ve/veya muayene, laboratuar incelenmesi gibi çeşitli yollarla elde edilebilir.

- Vaka (Olgu)-Kontrol araştırması

“Hastalık” (sonuç) ile şüphelenilen etken (faktör) arasında nedensel ilişki olup olmadığının değerlendirildiği çalışmalardır. Verilerin Hasta dosyalarından elde edildiği ancak tanımlayıcı nitelikteki araştırmalar bu grupta yer almazlar. Veriler anket ve/veya muayene, laboratuar incelemesi gibi çeşitli yollarla elde edilebilir. İlgilenilen “hastalığı olanlar” ve “hastalığı olmayanlar” (sağlamlar), şüphelenilen etken (ler)in varlığı yönünden incelenirler. Sonuçta bulunan “odds oranı” (odds ratio-tahmini rölatif risk),

“hastalık” ile şüphelenilen etken(ler)in kuvvetle muhtemel etken(ler) olup olmadığını gösterir. Özel araştırma düzenlemeleri dışında, sonuçlar bütün topluma genellenemez.

- Kohort araştırması (prospektif veya retrospektif) (İnsidans araştırmaları)

Vaka kontrol çalışmalarında olduğu gibi bu çalışmalar da “hastalık” (sonuç) ile şüphelenilen etken(ler) (faktör) arasında nedensel ilişki olup olmadığının değerlendirildiği çalışmalardır. Ancak vaka-kontrolden farkı araştırmanın yönüdür. Araştırmanın başlangıcında, ilgilenilen “hastalığın (sonucun) olmadığı” (sağlam) bireyler araştırma popülasyonunu oluşturur; grup şüphelenilen etkenler(ler) yönünden değerlendirilir ve “hastalığın” ortaya çıkmasına yetecek kadar süre izlenerek hem etkene maruz kalma durumları, hem de hastalık durumları kaydedilir. Veriler hem anket, hem de muayene, laboratuar incelemesi gibi çeşitli yollarla elde edilebilir. Bu durumda etken-sonuç arasındaki nedensel ilişki, gerçeğe en yakın olarak belirlenebilir. Bu çalışmalarda eğer izlenen grup risk altındaki toplumun tamamı veya temsil eden bir örneği değilse, sonuçlar bütün topluma genellenemez ancak etken ile sonuç arasındaki ilişkinin kuvveti ortaya net bir şekilde konmuş olur.

 

2- DENEYSEL ÇALIŞMALAR (MÜDAHALE ÇALIŞMALARI)

A- Hayvan Deneyleri

B- Klinik Deneyler

Tedaviye yönelik

Korumaya yönelik

C- Toplum Deneyleri

Çok çeşitli tipleri vardır: Randomize kontrollü, yarı randomize kontrollü, randomize olmayan kontrollü klinik veya saha deneyleri gibi. Bu tip araştırmalarda araştırmacının gruba bir müdahalesi söz konusudur. Bu müdahale yeni bir ilacın/tedavi yönteminin/ameliyat tekniğinin/eğitim tekniğinin/egzersiz/hizmet modelinin denenmesi şeklinde olabileceği gibi daha önce var olan bir ilacın/tedavi yönteminin/ vb. farklı uygulamalarının denemesi şeklinde de olabilir. Araştırma deseninde bir “deney” ve “kontrol” grubu ile bir “müdahale” söz konusudur ve bir izleme süreci vardır.

NOT: Bu grup araştırmaların eğitim müdahaleleri dışında kalan çalışmalar Klinik Araştırmalar Etik Kurulu kapsamına girmektedir. Hayvan deneyleri ise Hayvan Deneyleri Etik Kurulu kapsamındadır.

3- METODOLOJİK ÇALIŞMALAR

A- Geçerlilik çalışmaları

B- Gözlemciler arası tutarlılık

Yeni bir tanı yönteminin ne kadar duyarlı (sensitif) ve/veya seçici (spesitif) olduğunu belirlemek veya aynı yöntemi uygulayacak olan farklı gözlemcilerin gözlemci içi ve/veya gözlemciler arası tutarlılığını belirlemek amacı ile planlanan araştırmalardır. Bir ölçeğin adaptasyon çalışmaları da bu grupta değerlendirilecek çalışmalardır ancak analizde kullanılan teknikler duyarlılık ve seçiciliğin gösterildiği çalışmalardan farklılıklar göstermektedir.

NOT: Bu grup araştırmaların bir kısmı Klinik Araştırmalar Etik Kurulu kapsamına

girebilir.

 

Son Güncelleme Tarihi: 25 Aralık 2018, Salı